fetih ve kitap
Perşembe, 07 Ağustos 2008FETİH KİTAPLARI İÇİN BİR İFTİTAH
İstanbul’un Fethi, yerli ve yabancı birçok müellif tarafından ilgi gösterilmiş bir konudur. Fetih’le ilgili kaynakları tasnif etmeye çalıştığımızda karşımıza öncelikle konuyu tarihî bir olay olarak ele alan ciddî ve ağırbaşlı tarih kitapları karşımıza çıkar. Bu kitaplar, daha çok Osmanlı tarihini bir bütün olarak ele alan ve İstanbul’un Fethi’ne de dolayısıyla yer veren kaynaklardır. Fethin Batıda uyandırdığı yankıyla doğru orantılı olarak yabancı müelliflerce sırf İstanbul’un Fethi’ni konu alan çok daha fazla kitap yazılmış görünmektedir.
Türkçede Fethin uyandırdığı coşku sebebiyle konuya edebî bir üslûpla ele alan eserler daha fazla yazılmıştır diyebiliriz. Sempozyum ve armağan kitapları, albümler de Türkçedeki Fetih kitapları birikimine dâhildir. En sonda verdiğimiz ve yetmişli yıllarda hazırlanmış bir bibliyografya dışında Fetih üzerinde kapsamlı bir bibliyografya çalışması yapılmamış görünmektedir. Söz konusu bibliyografya da sadece fetih konulu kitapları ihtiva etmektedir. Bu sebeple kapsamlı bir “Fetih Bibliyografyası” hazırlanması gerekir.
Çalışmamız, Fetih kitapları için bir iftitah hükmündedir. Açıklamalı-mini bibliyografyamız tarih kitapları, yabancı müelliflere ait kitaplar, edebî ürünler-antolojiler, sempozyum kitapları, İstanbul armağanları, Kur’an ve Fetih, Albüm, Liste ve Bibliyografik Malzeme başlıklı bölümcüklerden oluşmaktadır.
Başlığında “Fetih” kavramının kullanılmadığı eserler bibliyografyaya alınmamıştır. Aslında Fatih Sultan Mehmed’le ilgili bütün eserler, sonuçta Fetih’le de ilgilidir. Fakat başlığında Fetih kavramının kullanıldığı kitaplar, özel bir vurgu taşıdığı için daha bir öne çıkmıştır ve bibliyografyamızın konusu da bunlarla sınırlandırılmıştır.
Târîh-i Ebü’l-Feth: Tursun Bey, Haz. A. Mertol Tulum, İstanbul Fetih Cemiyeti Y., İstanbul, 1977, XXXII+272 s.
İstanbul’un fethiyle ilgili temel kaynaklardan biridir. Tursun Bey, dönemin Osmanlı tarihçilerindendir. Eserin künyesini verdiğimiz, emek sarf edilerek hazırlanmış Tulum neşrinin yanı sıra daha popüler [sadeleştirilmiş] bir neşri de vardır: Fatih’in Tarihi, Haz. Ahmet Tezbaşar, Tercüman 1000 Temel Eser Y., İstanbul 1973?, 198 s.
İstanbul’un Fethi ve Fatih: Hüseyin Algül, Marifet Y., İstanbul 1981, 200+16 s.
Algül, bir İslâm tarihçisidir. Bu eserinde de daha önceki eserlerinde tarihçi tutumundan taviz vermeden kolay okunabilen bir çalışma ortaya koymuştur. Bu eseriyle konuyu efradını câmi, ağyârını mâni bir biçimde ortaya koymuştur.
İstanbul’un Fetih Günlüğü: Mahmut Ak – Fahamettin Başar, TATAV Y., İstanbul 2003, VIII+159 s.
Fethin kronolojik tarihçesi olan bu eser, bir el kitabı olarak yararlanılabilecek pratik bir kaynaktır. Eserin bir diğer baskısı daha vardır: Gün Gün İstanbul’un Fethi: Deniz Y., İstanbul 2006.
Şehir Düştü! / Bizanslı Tarihçi Francis’den İstanbul’un Fethi: Yeorgios Francis, Çev. Kriton Dinçmen, İletişim Y., 3. b., İstanbul 1993, 101+3 s.+1 Harita (Eski Yun.dan: Corpus Scriptorum Historiare Byzantinae).
Bizce bir ‘fetih’ olan İstanbul’un Osmanlılar’a geçişi, karşı tarafça elbette şehrin düşüşüdür. Francis, fethi bizzat gözlemleyerek yazmış; bir yandan tanıklık yaparken diğer yandan da duygularını dile getirmiştir. Kitap bir nevi kabullenilmiş bir yenilgiyi ve fakat direnmeden ve savaşmadan şehri teslim etmeyi kendine yakıştıramayan tarafın hâletiruhiyesini yansıtır.
Mütercim Dinçmen, eserde İslâm’a ağır hakaret cümleleri içeren bir bölümü tercüme etmemiştir. Tercüme, İletişim Yayınları İstanbul Dizisinin dokuzuncu kitabıdır.
Kostantiniyye Muhasarası Ruznâmesi 1453, Nicolo Barbaro, Çev. Ş. Talip Diler, İstanbul Fetih Cemiyeti Y., 2. b., İstanbul 1976, 78 s.
Barbaro’nun kitabı da Francis’in kitabıyla birlikte düşünülebilecek bir eserdir. Kitabın yeni bir tercümesi de yayınlanmıştır: 1453 Kostantinopl Kuşatma Güncesi: Nicolo Barbaro, Çev. Yurdakul Fincancıoğlu, Büke Kitapları Y., 2. b., İstanbul 2005, 83 s.
Târîh-i Sultan Mehmed Hân-ı Sânî: Kritovulos, Çev. Karolidi, Sadl. ve notlar: Muzaffer Gökman, Kitapçılık Ltd. Ş.ti Y., İstanbul 1967, 252 s.
Müellif XV. yüzyılda yaşamıştır. Dolayısıyla Feth’in gerçekleştiği yüzyılın şahsiyetlerindendir.
İstanbul’un Fethi: Agostino Pertusi, Tercüme ve tekmil: Mahmut H. Şakiroğlu, İstanbul Fetih Cemiyeti Y. 1. b, İstanbul 2006, XV+390 s. [
İstanbul Düştü Ben Hâlâ Hayatta mıyım? / Bir Fethin Anatomisi: Gustave Leon Schlumberger (1844-1929), Çev. Hamdi Varoğlu, Kaknüs Y., 1. b., İstanbul 2005, 344 s.
Konstantinopolis Düştü: Steven Runciman, Çev. Derin Türkömer, Doğan Kitap Y., 4. b., İstanbul 2005, 236 s. [The Fall of Constantinople].
Fetihten Önce Fetihten Sonra: Paul Wittek vd., Gelenek Y., 1. b., İstanbul 2003, 192 s.
Büyük Fetih: Nurettin Topçu, Yay. Haz. Ezel Erverdi – İsmail Kara, Dergâh Y., 4. b., İstanbul 2003, 104 s.
İlk baskısı 1962’de yapılan Büyük Fetih, bu son baskısında konuyla ilgili ve daha önceki baskılarda yer almayan ilâveler ihtiva eder. Nurettin Topçu’nun tefekkür ürünü edebî üslûbuyla fethin manevî yönüne ağırlık verdiği bu kitabını, İstanbul’un fethiyle ilgili en özgün eserlerden biri saymalıyız. Topçu bu eserinde “fethin felsefesi”ni de incelemiştir. Bunların dışında kitap ağırlıklı olarak II. Mehmed’i “Fatih” yapan ilgi çekici şahsiyetini işleyen yazılar toplamından oluşuyor.
Kuruluş ve Fetih Destanı: Cahit Tanyol, Pozitif Y., 2. b., İstanbul 2004, 101 s..
Eser, manzum ve mensur bir çalışmadır. Tanyol, kendisiyle yapılan bir röportajda Destan’ın “toplumbilimci yanının şiire yansıması” olduğunu söylemiştir. Ayrıca; “Dikkat edilirse Destan’ın bütününde egemen olan iki temel fikir var: Birincisi, Anadolu’nun Türkleşmesi ve Türk vatanı oluşu… Bunun tarihsel ve kalıcı olması için İstanbul’un fethi zorunluydu. Çünkü İstanbul Anadolu’nun kilidi ve Balkanlara çıkışın kapısı idi. Fatih, İstanbul’u almakla sadece büyük bir imparatorluğun değil, bir dünya devleti modelinin temelini atıyordu.” diyerek eserinin sebeb-i telifini de vurgulamıştır. (Bk. Hüseyin Durukan, “Farklı Bir Fetih Destanı”, Mostar, Mayıs 2005, S. 3, s. 75-76).
İstanbul’un Fethi: Mahmut Öztürk, MEB. Y., 2. b., Ankara 2004, 118 s.
Fethi bir tiyatro oyunu olarak canlandıran bu çalışma Millî Eğitim Bakanlığı öğretmenler arası ödüllü kitap yarışması Tiyatro Dalı Üçüncülük Ödülünü kazanmıştır.
Türk Şiirinde Fâtih Sultan Mehmet ve İstanbul’un Fethi: Nurullah Çetin, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Y., İstanbul 2005, 240 s.
Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde Fâtih ve Fetih konulu şiirler, daha önceki yüzyıllara nazaran çok daha fazla yazılmıştır. Bunu apayan gösteren çalışmalardan biri de Nurullah Çetin’in bu çalışmasıdır. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadarki dönemde dokuz şairin konuyla ilgili şiiri tespit edilmişken, Cumhuriyet döneminde bu sayının Tanzimat sonrasıyla kıyaslanamayacak oranda arttığı görülür. Tanzimat öncesinde ise şairlerin bu konuya neredeyse hiç ilgi göstermedikleri söylenebilir.
Çetin’in çalışması Cumhuriyet dönemi şairlerinin konuyla ilgili şiirlerini derlemesi açısından en geniş kaynaktır denilebilir. Araştırmacı, ayrıca İstanbul’un fethi konulu destanları da son bir bölümde toplamıştır.
İstanbul ve Fetih Şiirleri Antolojisi: Feyzi Halıcı, Y.evi yok, Konya?, 1953, 79 s.
Fatih’e ve Feth’e Şiirler: M. Erk Yurtsever, Öğrenciler Arası Fetih Yıllarını Aydınlatma Dergisi Y., İstanbul 1953, 32 s.
Fetih, Fatih ve İstanbul / Sempozyum Bildirileri: Seha Neşriyat, İstanbul 1992, 136 s.
Merhum Es’ad Çoşan önderliğinde Hakyol Vakfı ve İLKSAV Tarih Enstitüsü’nce 29 Mayıs 1990, 1991 ve 1992 tarihlerinde düzenlenen üç ayrı sempozyuma sunulan bildirilerin yer aldığı bu kitap bir İstanbul tarihi çalışmasıdır.
İçinde M. Es’ad Coşan, Ali Rıza Demircan, Ali Rıza Temel, Selçuk Eraydın, İsmail L. Çakan, Cahid Baltacı, İsmail Yiğit, Mustafa Yazgan, Mehmet Serhan Tayşi, Akif İnan, Hüsrev Subaşı ve Coşkun Yılmaz’ın bildirileri yer alıyor.
İstanbul’un Fethi’nin 550. Yılında Fetihçilik ve Uygarlık Bilinci: Panel/Forum: Yıldız Uysal (Ed.), Yay. Haz. Hasan Cevat Özdil, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Y., 1. b., İstanbul 2003, 55 s.
İstanbul Armağanı/ 1. cilt: Fetih ve Fatih: İstanbul B.Ş. Belediyesi KİDY., İstanbul 1995, 322 s.
İstanbul’un Fethi’nin 550. Yılı Anı Kitabı: Esin Kâhya – Ayten Aydın, Y.evi yok, Ankara 2004, V+146 s.
Fatih: İlk İstanbul: Edhem Ruhi Öneş (Koord.), Fatih Belediyesi Y., İstanbul, T.siz, 192 s.
İstanbul’un Fethi denince ilk akla gelen semt elbette Fatih semtidir. Dolayısıyla Fatih semti için “İlk İstanbul” nitelemesinin kullanılması isabetlidir. Elbette bu semti tanımak Fethin daha bir nüfuz etmek anlamına gelecektir. E. R. Öneş’in koordinatörlüğünde, Sema Göncüoğlu, Suphi Saatçi, Ali Dost Ertuğrul, Müfit Yüksel, Ayşe Yivlik Neftçi ve Aras Neftçi’nin katkılarıyla kotarılan eser, bir armağan - albüm kitabı görünümündedir.
Fatih semtini mimarî eserleri üç grupta toplayarak tanıtan kitapta önce “Bizans Eserleri”, peşinden “Ekalliyet Eserleri”, ve üçüncü olarak da “Osmanlı Eserleri” ayrıntılı bir biçimde alınmıştır. Renkli resimli ve kuşe kâğıda basılmış eserde Osmanlı dinî yapılarının dışında çeşme, sebil, hamam, kütüphane, sübyan mektepleri, kuş evleri, güneş saatleri ve ünlü ziyaretgâhlar resmigeçit yapıyor.
Sure-i Feth’in Türkçe Tefsiri / İtilâyi İslâm ile İstanbul’un Tarihçesi: Ömer Nasuhî Bilmen, Bilmen Y., 2. b., İstanbul 1972, 336 s.
İlk baskısı 1953’te yapılan bu eser, asıl olarak Kur’an’daki Fetih Sûresi’nin tefsiridir. Madem ki İstanbul’un Fethi İslâm’ı yüceltmiştir; o hâlde sûrenin tefsiri İstanbul’un fethiyle bir arada ele alınabilir. Eski Diyanet İşleri Başkanlarından ve bir Kur’an tefsiri de hazırlamış bulunan Bilmen’in bu çalışması sanırız bu düşüncenin bir ürünüdür.
Eserin yeni baskıları da yapılmıştır: İstanbul Tarihçesi ve Sure-i Fetih Tefsiri, Gelenek Y., İstanbul 2003, 185 s.
Fetih Albümü: Tarih ve Tabiat Vakfı (TATAV) Y., İstanbul 2003, XII+84 s.
İstanbul’un Fethinin 550. Yılı Hatırasına hazırlanmıştır.
Arıt, Fikret, İstanbul’un Fethi, Yalçın Ofset Y., İstanbul 1976, 32 s.
Aydın, Erdoğan, Fatih ve Fetih / Mitler ve Gerçekler, Doruk Y., Ankara 1997, XIV+257+16 s.; Çağ Pazarlama Y., 4. b., İstanbul 2000, 357 s.
Çambel, Hasan Cemil, İstanbul’un Fethi, Varoğlu Y., İstanbul 1947.
Deleon, Jak, Balat ve Çevresi / İstanbul’un Fethi ve Haliç Semtlerig, Remzi K.evi Y., 3. b., İstanbul 1999, 231 s.
Dirimtekin, Feridun, İstanbul’un Fethi, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Y., İstanbul 1976; Gelenek Y., 2. b., İstanbul 2004, 324+4 s.
Ertan, Veli, İstanbul’un Fethi ve Fatih Sultan Mehmed’in Şahsiyeti, Y.evi yok, Konya 1970.
Fatih ve Fetih, İstanbul B.Ş. Belediyesi Y., İstanbul 2005?, 63 s.
Fatih ve İstanbul’un Fethi, MEB. Y., Ankara 1953?, 24+14 s. [Resimli].
Gökman, Muzaffer, Fatih İstanbul Kapılarında: Yabancı Gözü ile İstanbul’un Fethi, Eğitim-Öğrenci Y., 1.b b., İstanbul 1976, 238 s.
Gürel, Şevket, İstanbul’daki Eshâb-ı Kirâm, İstanbul Evliyaları ve Fetih Şehidleri, İstanbul’daki Tarihî Türbe ve Mescidler İmar Vakfı Y., İstanbul 1988, 248+9 s.
Karataş, Fatma, Fatih ve İstanbul’un Fethi, Özyürek Y., İstanbul 1955 40 s.
Kazankaya, Hasan, İstanbul’un Fethi ve Fethin Karanlık Noktaları, Y.evi yok, 1. b., 2 cilt.
Kıvılcımlı, Hikmet, Fetih ve Medeniyet, Y.evi yok, İstanbul 1953, 31 s.; Yol Y., 2. b., İstanbul 1980, 39 s.
Kirazoğlu, Ömer, İslâmiyet, Fâtih ve Fetih Camii Ayasofya, Y. Evi yok, Konya 1966, 32 s.; Şelale Y., İstanbul 1979?, 79 s.
Midhat Sertoğlu, Peygamberin Müjdelediği Fetih ve Fâtih, >Tercüman Y., İstanbul 1986, 93 s.
Par, Arif Hikmet, İstanbul’un Fethi Destanı, Y.evi yok, İstanbul 1953, 95 s.
Sağman, Ali Rıza, İstanbul’un Fethi Hakkında Enteresan Bir Fetva, Y.evi yok, İstanbul 1957?, 32 s. [Fatih İstanbul’u Ne Şekilde Aldı adlı eserin zeylidir.]
Tezçakar Bostan, Behice, Dahi Fatih’in Muhteşem Fethi, Timaş Y., İstanbul 2007.
Tülbentçi, Feridun Fazıl, İstanbul’un Fethi, İnkılâp ve Aka K.evleri Y., İstanbul 1977, 422 s.
Uluboy, Necdet, Osmanlı Türkleri Tarafından İstanbul’un Fethi, Y.evi yok, İstanbul 1945, 46 s. [136 Sayılı Askerî Mecmua’ya ektir.]
Uslu, Mustafa, Fatih Sultan Mehmet ve İstanbul’un Fethi, Papatya Y., İstanbul 2006.
Yazgan, Mustafa, İstanbul’un Fethi’nin 527’inci Yılında Gökdevlet’den Bugüne, Y.evi yok., Ankara 1980?.
İstanbul, Fâtih, Fetih ve Fâtih Devri Hakkında Yazılmış Kitaplar Bibliyografyası (Bir Deneme): İsmet Binark – Nejat Sefercioğlu, İstanbul Fetih Cemiyeti Y., İstanbul 1977, 119 s.
Mercanlıgil, M. D. – Sami Nabi Özerdim, “Fethin 500. Yıldönümü Dolayısıyla Çıkan Eserler”, TTK Belleten, c. XVII, Temmuz 1953, S. 67, s. 413-428.
İstanbul’un Fethi, yerli ve yabancı birçok müellif tarafından ilgi gösterilmiş bir konudur. Fetih’le ilgili kaynakları tasnif etmeye çalıştığımızda karşımıza öncelikle konuyu tarihî bir olay olarak ele alan ciddî ve ağırbaşlı tarih kitapları karşımıza çıkar. Bu kitaplar, daha çok Osmanlı tarihini bir bütün olarak ele alan ve İstanbul’un Fethi’ne de dolayısıyla yer veren kaynaklardır. Fethin Batıda uyandırdığı yankıyla doğru orantılı olarak yabancı müelliflerce sırf İstanbul’un Fethi’ni konu alan çok daha fazla kitap yazılmış görünmektedir.
Türkçede Fethin uyandırdığı coşku sebebiyle konuya edebî bir üslûpla ele alan eserler daha fazla yazılmıştır diyebiliriz. Sempozyum ve armağan kitapları, albümler de Türkçedeki Fetih kitapları birikimine dâhildir. En sonda verdiğimiz ve yetmişli yıllarda hazırlanmış bir bibliyografya dışında Fetih üzerinde kapsamlı bir bibliyografya çalışması yapılmamış görünmektedir. Söz konusu bibliyografya da sadece fetih konulu kitapları ihtiva etmektedir. Bu sebeple kapsamlı bir “Fetih Bibliyografyası” hazırlanması gerekir.
Çalışmamız, Fetih kitapları için bir iftitah hükmündedir. Açıklamalı-mini bibliyografyamız tarih kitapları, yabancı müelliflere ait kitaplar, edebî ürünler-antolojiler, sempozyum kitapları, İstanbul armağanları, Kur’an ve Fetih, Albüm, Liste ve Bibliyografik Malzeme başlıklı bölümcüklerden oluşmaktadır.
Başlığında “Fetih” kavramının kullanılmadığı eserler bibliyografyaya alınmamıştır. Aslında Fatih Sultan Mehmed’le ilgili bütün eserler, sonuçta Fetih’le de ilgilidir. Fakat başlığında Fetih kavramının kullanıldığı kitaplar, özel bir vurgu taşıdığı için daha bir öne çıkmıştır ve bibliyografyamızın konusu da bunlarla sınırlandırılmıştır.
Târîh-i Ebü’l-Feth: Tursun Bey, Haz. A. Mertol Tulum, İstanbul Fetih Cemiyeti Y., İstanbul, 1977, XXXII+272 s.
İstanbul’un fethiyle ilgili temel kaynaklardan biridir. Tursun Bey, dönemin Osmanlı tarihçilerindendir. Eserin künyesini verdiğimiz, emek sarf edilerek hazırlanmış Tulum neşrinin yanı sıra daha popüler [sadeleştirilmiş] bir neşri de vardır: Fatih’in Tarihi, Haz. Ahmet Tezbaşar, Tercüman 1000 Temel Eser Y., İstanbul 1973?, 198 s.
İstanbul’un Fethi ve Fatih: Hüseyin Algül, Marifet Y., İstanbul 1981, 200+16 s.
Algül, bir İslâm tarihçisidir. Bu eserinde de daha önceki eserlerinde tarihçi tutumundan taviz vermeden kolay okunabilen bir çalışma ortaya koymuştur. Bu eseriyle konuyu efradını câmi, ağyârını mâni bir biçimde ortaya koymuştur.
İstanbul’un Fetih Günlüğü: Mahmut Ak – Fahamettin Başar, TATAV Y., İstanbul 2003, VIII+159 s.
Fethin kronolojik tarihçesi olan bu eser, bir el kitabı olarak yararlanılabilecek pratik bir kaynaktır. Eserin bir diğer baskısı daha vardır: Gün Gün İstanbul’un Fethi: Deniz Y., İstanbul 2006.
Şehir Düştü! / Bizanslı Tarihçi Francis’den İstanbul’un Fethi: Yeorgios Francis, Çev. Kriton Dinçmen, İletişim Y., 3. b., İstanbul 1993, 101+3 s.+1 Harita (Eski Yun.dan: Corpus Scriptorum Historiare Byzantinae).
Bizce bir ‘fetih’ olan İstanbul’un Osmanlılar’a geçişi, karşı tarafça elbette şehrin düşüşüdür. Francis, fethi bizzat gözlemleyerek yazmış; bir yandan tanıklık yaparken diğer yandan da duygularını dile getirmiştir. Kitap bir nevi kabullenilmiş bir yenilgiyi ve fakat direnmeden ve savaşmadan şehri teslim etmeyi kendine yakıştıramayan tarafın hâletiruhiyesini yansıtır.
Mütercim Dinçmen, eserde İslâm’a ağır hakaret cümleleri içeren bir bölümü tercüme etmemiştir. Tercüme, İletişim Yayınları İstanbul Dizisinin dokuzuncu kitabıdır.
Kostantiniyye Muhasarası Ruznâmesi 1453, Nicolo Barbaro, Çev. Ş. Talip Diler, İstanbul Fetih Cemiyeti Y., 2. b., İstanbul 1976, 78 s.
Barbaro’nun kitabı da Francis’in kitabıyla birlikte düşünülebilecek bir eserdir. Kitabın yeni bir tercümesi de yayınlanmıştır: 1453 Kostantinopl Kuşatma Güncesi: Nicolo Barbaro, Çev. Yurdakul Fincancıoğlu, Büke Kitapları Y., 2. b., İstanbul 2005, 83 s.
Târîh-i Sultan Mehmed Hân-ı Sânî: Kritovulos, Çev. Karolidi, Sadl. ve notlar: Muzaffer Gökman, Kitapçılık Ltd. Ş.ti Y., İstanbul 1967, 252 s.
Müellif XV. yüzyılda yaşamıştır. Dolayısıyla Feth’in gerçekleştiği yüzyılın şahsiyetlerindendir.
İstanbul’un Fethi: Agostino Pertusi, Tercüme ve tekmil: Mahmut H. Şakiroğlu, İstanbul Fetih Cemiyeti Y. 1. b, İstanbul 2006, XV+390 s. [
İstanbul Düştü Ben Hâlâ Hayatta mıyım? / Bir Fethin Anatomisi: Gustave Leon Schlumberger (1844-1929), Çev. Hamdi Varoğlu, Kaknüs Y., 1. b., İstanbul 2005, 344 s.
Konstantinopolis Düştü: Steven Runciman, Çev. Derin Türkömer, Doğan Kitap Y., 4. b., İstanbul 2005, 236 s. [The Fall of Constantinople].
Fetihten Önce Fetihten Sonra: Paul Wittek vd., Gelenek Y., 1. b., İstanbul 2003, 192 s.
Büyük Fetih: Nurettin Topçu, Yay. Haz. Ezel Erverdi – İsmail Kara, Dergâh Y., 4. b., İstanbul 2003, 104 s.
İlk baskısı 1962’de yapılan Büyük Fetih, bu son baskısında konuyla ilgili ve daha önceki baskılarda yer almayan ilâveler ihtiva eder. Nurettin Topçu’nun tefekkür ürünü edebî üslûbuyla fethin manevî yönüne ağırlık verdiği bu kitabını, İstanbul’un fethiyle ilgili en özgün eserlerden biri saymalıyız. Topçu bu eserinde “fethin felsefesi”ni de incelemiştir. Bunların dışında kitap ağırlıklı olarak II. Mehmed’i “Fatih” yapan ilgi çekici şahsiyetini işleyen yazılar toplamından oluşuyor.
Kuruluş ve Fetih Destanı: Cahit Tanyol, Pozitif Y., 2. b., İstanbul 2004, 101 s..
Eser, manzum ve mensur bir çalışmadır. Tanyol, kendisiyle yapılan bir röportajda Destan’ın “toplumbilimci yanının şiire yansıması” olduğunu söylemiştir. Ayrıca; “Dikkat edilirse Destan’ın bütününde egemen olan iki temel fikir var: Birincisi, Anadolu’nun Türkleşmesi ve Türk vatanı oluşu… Bunun tarihsel ve kalıcı olması için İstanbul’un fethi zorunluydu. Çünkü İstanbul Anadolu’nun kilidi ve Balkanlara çıkışın kapısı idi. Fatih, İstanbul’u almakla sadece büyük bir imparatorluğun değil, bir dünya devleti modelinin temelini atıyordu.” diyerek eserinin sebeb-i telifini de vurgulamıştır. (Bk. Hüseyin Durukan, “Farklı Bir Fetih Destanı”, Mostar, Mayıs 2005, S. 3, s. 75-76).
İstanbul’un Fethi: Mahmut Öztürk, MEB. Y., 2. b., Ankara 2004, 118 s.
Fethi bir tiyatro oyunu olarak canlandıran bu çalışma Millî Eğitim Bakanlığı öğretmenler arası ödüllü kitap yarışması Tiyatro Dalı Üçüncülük Ödülünü kazanmıştır.
Türk Şiirinde Fâtih Sultan Mehmet ve İstanbul’un Fethi: Nurullah Çetin, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Y., İstanbul 2005, 240 s.
Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde Fâtih ve Fetih konulu şiirler, daha önceki yüzyıllara nazaran çok daha fazla yazılmıştır. Bunu apayan gösteren çalışmalardan biri de Nurullah Çetin’in bu çalışmasıdır. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadarki dönemde dokuz şairin konuyla ilgili şiiri tespit edilmişken, Cumhuriyet döneminde bu sayının Tanzimat sonrasıyla kıyaslanamayacak oranda arttığı görülür. Tanzimat öncesinde ise şairlerin bu konuya neredeyse hiç ilgi göstermedikleri söylenebilir.
Çetin’in çalışması Cumhuriyet dönemi şairlerinin konuyla ilgili şiirlerini derlemesi açısından en geniş kaynaktır denilebilir. Araştırmacı, ayrıca İstanbul’un fethi konulu destanları da son bir bölümde toplamıştır.
İstanbul ve Fetih Şiirleri Antolojisi: Feyzi Halıcı, Y.evi yok, Konya?, 1953, 79 s.
Fatih’e ve Feth’e Şiirler: M. Erk Yurtsever, Öğrenciler Arası Fetih Yıllarını Aydınlatma Dergisi Y., İstanbul 1953, 32 s.
Fetih, Fatih ve İstanbul / Sempozyum Bildirileri: Seha Neşriyat, İstanbul 1992, 136 s.
Merhum Es’ad Çoşan önderliğinde Hakyol Vakfı ve İLKSAV Tarih Enstitüsü’nce 29 Mayıs 1990, 1991 ve 1992 tarihlerinde düzenlenen üç ayrı sempozyuma sunulan bildirilerin yer aldığı bu kitap bir İstanbul tarihi çalışmasıdır.
İçinde M. Es’ad Coşan, Ali Rıza Demircan, Ali Rıza Temel, Selçuk Eraydın, İsmail L. Çakan, Cahid Baltacı, İsmail Yiğit, Mustafa Yazgan, Mehmet Serhan Tayşi, Akif İnan, Hüsrev Subaşı ve Coşkun Yılmaz’ın bildirileri yer alıyor.
İstanbul’un Fethi’nin 550. Yılında Fetihçilik ve Uygarlık Bilinci: Panel/Forum: Yıldız Uysal (Ed.), Yay. Haz. Hasan Cevat Özdil, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Y., 1. b., İstanbul 2003, 55 s.
İstanbul Armağanı/ 1. cilt: Fetih ve Fatih: İstanbul B.Ş. Belediyesi KİDY., İstanbul 1995, 322 s.
İstanbul’un Fethi’nin 550. Yılı Anı Kitabı: Esin Kâhya – Ayten Aydın, Y.evi yok, Ankara 2004, V+146 s.
Fatih: İlk İstanbul: Edhem Ruhi Öneş (Koord.), Fatih Belediyesi Y., İstanbul, T.siz, 192 s.
İstanbul’un Fethi denince ilk akla gelen semt elbette Fatih semtidir. Dolayısıyla Fatih semti için “İlk İstanbul” nitelemesinin kullanılması isabetlidir. Elbette bu semti tanımak Fethin daha bir nüfuz etmek anlamına gelecektir. E. R. Öneş’in koordinatörlüğünde, Sema Göncüoğlu, Suphi Saatçi, Ali Dost Ertuğrul, Müfit Yüksel, Ayşe Yivlik Neftçi ve Aras Neftçi’nin katkılarıyla kotarılan eser, bir armağan - albüm kitabı görünümündedir.
Fatih semtini mimarî eserleri üç grupta toplayarak tanıtan kitapta önce “Bizans Eserleri”, peşinden “Ekalliyet Eserleri”, ve üçüncü olarak da “Osmanlı Eserleri” ayrıntılı bir biçimde alınmıştır. Renkli resimli ve kuşe kâğıda basılmış eserde Osmanlı dinî yapılarının dışında çeşme, sebil, hamam, kütüphane, sübyan mektepleri, kuş evleri, güneş saatleri ve ünlü ziyaretgâhlar resmigeçit yapıyor.
Sure-i Feth’in Türkçe Tefsiri / İtilâyi İslâm ile İstanbul’un Tarihçesi: Ömer Nasuhî Bilmen, Bilmen Y., 2. b., İstanbul 1972, 336 s.
İlk baskısı 1953’te yapılan bu eser, asıl olarak Kur’an’daki Fetih Sûresi’nin tefsiridir. Madem ki İstanbul’un Fethi İslâm’ı yüceltmiştir; o hâlde sûrenin tefsiri İstanbul’un fethiyle bir arada ele alınabilir. Eski Diyanet İşleri Başkanlarından ve bir Kur’an tefsiri de hazırlamış bulunan Bilmen’in bu çalışması sanırız bu düşüncenin bir ürünüdür.
Eserin yeni baskıları da yapılmıştır: İstanbul Tarihçesi ve Sure-i Fetih Tefsiri, Gelenek Y., İstanbul 2003, 185 s.
Fetih Albümü: Tarih ve Tabiat Vakfı (TATAV) Y., İstanbul 2003, XII+84 s.
İstanbul’un Fethinin 550. Yılı Hatırasına hazırlanmıştır.
Arıt, Fikret, İstanbul’un Fethi, Yalçın Ofset Y., İstanbul 1976, 32 s.
Aydın, Erdoğan, Fatih ve Fetih / Mitler ve Gerçekler, Doruk Y., Ankara 1997, XIV+257+16 s.; Çağ Pazarlama Y., 4. b., İstanbul 2000, 357 s.
Çambel, Hasan Cemil, İstanbul’un Fethi, Varoğlu Y., İstanbul 1947.
Deleon, Jak, Balat ve Çevresi / İstanbul’un Fethi ve Haliç Semtlerig, Remzi K.evi Y., 3. b., İstanbul 1999, 231 s.
Dirimtekin, Feridun, İstanbul’un Fethi, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Y., İstanbul 1976; Gelenek Y., 2. b., İstanbul 2004, 324+4 s.
Ertan, Veli, İstanbul’un Fethi ve Fatih Sultan Mehmed’in Şahsiyeti, Y.evi yok, Konya 1970.
Fatih ve Fetih, İstanbul B.Ş. Belediyesi Y., İstanbul 2005?, 63 s.
Fatih ve İstanbul’un Fethi, MEB. Y., Ankara 1953?, 24+14 s. [Resimli].
Gökman, Muzaffer, Fatih İstanbul Kapılarında: Yabancı Gözü ile İstanbul’un Fethi, Eğitim-Öğrenci Y., 1.b b., İstanbul 1976, 238 s.
Gürel, Şevket, İstanbul’daki Eshâb-ı Kirâm, İstanbul Evliyaları ve Fetih Şehidleri, İstanbul’daki Tarihî Türbe ve Mescidler İmar Vakfı Y., İstanbul 1988, 248+9 s.
Karataş, Fatma, Fatih ve İstanbul’un Fethi, Özyürek Y., İstanbul 1955 40 s.
Kazankaya, Hasan, İstanbul’un Fethi ve Fethin Karanlık Noktaları, Y.evi yok, 1. b., 2 cilt.
Kıvılcımlı, Hikmet, Fetih ve Medeniyet, Y.evi yok, İstanbul 1953, 31 s.; Yol Y., 2. b., İstanbul 1980, 39 s.
Kirazoğlu, Ömer, İslâmiyet, Fâtih ve Fetih Camii Ayasofya, Y. Evi yok, Konya 1966, 32 s.; Şelale Y., İstanbul 1979?, 79 s.
Midhat Sertoğlu, Peygamberin Müjdelediği Fetih ve Fâtih, >Tercüman Y., İstanbul 1986, 93 s.
Par, Arif Hikmet, İstanbul’un Fethi Destanı, Y.evi yok, İstanbul 1953, 95 s.
Sağman, Ali Rıza, İstanbul’un Fethi Hakkında Enteresan Bir Fetva, Y.evi yok, İstanbul 1957?, 32 s. [Fatih İstanbul’u Ne Şekilde Aldı adlı eserin zeylidir.]
Tezçakar Bostan, Behice, Dahi Fatih’in Muhteşem Fethi, Timaş Y., İstanbul 2007.
Tülbentçi, Feridun Fazıl, İstanbul’un Fethi, İnkılâp ve Aka K.evleri Y., İstanbul 1977, 422 s.
Uluboy, Necdet, Osmanlı Türkleri Tarafından İstanbul’un Fethi, Y.evi yok, İstanbul 1945, 46 s. [136 Sayılı Askerî Mecmua’ya ektir.]
Uslu, Mustafa, Fatih Sultan Mehmet ve İstanbul’un Fethi, Papatya Y., İstanbul 2006.
Yazgan, Mustafa, İstanbul’un Fethi’nin 527’inci Yılında Gökdevlet’den Bugüne, Y.evi yok., Ankara 1980?.
İstanbul, Fâtih, Fetih ve Fâtih Devri Hakkında Yazılmış Kitaplar Bibliyografyası (Bir Deneme): İsmet Binark – Nejat Sefercioğlu, İstanbul Fetih Cemiyeti Y., İstanbul 1977, 119 s.
Mercanlıgil, M. D. – Sami Nabi Özerdim, “Fethin 500. Yıldönümü Dolayısıyla Çıkan Eserler”, TTK Belleten, c. XVII, Temmuz 1953, S. 67, s. 413-428.
{Bu yazı Kültür dergisi Bahar 2008 sayısından yayınlanmıştır.}